چنین شخصى باید به شک خود اعتنا نکند تا از این حالت نجات یابد در غیر این صورت گذشته از این که خلاف تکلیف شرعى عمل کرده است مفاسدى را به دنبال خواهد داشت که ممکن است قابل علاج نباشد.
به خداوند توکل نمایید
امام باقر علیه السلام ـ درباره آیه: «اما کسانى که در دلهایشان بیمارى است پلیدى بر پلیدیشان بیفزود» ( التوبه : ۱۲۵) ـ فرمود :
شَکّا إلى شَکِّهِم .
یعنى شکّى بر شکّ آن ها [بیفزود] .
( تفسیر العیّاشی : ۲/۱۱۸/۱۶۴ )
امام صادق علیه السلام ـ درباره آیه: «مى خواهد آلودگى را از شما بزداید» ـ فرمود :
الرِّجسُ هُو الشَّکُّ ، و اللّه ِ لا نَشُکُّ فی رَبِّنا أبدا .
[مراد از ]آلودگى همان شکّ است . به خدا سوگند که ما هرگز درباره پروردگار خود شکّ نمى کنیم .
( الکافی : ۱/۲۸۸/۱ )
امام صادق علیه السلام ـ درباره آیه: «کسانى که ایمان آوردند و ایمان خود را به ستم نیامیختند»( الأنعام : ۸۲ ) ـ فرمود :
بِشَکٍّ
یعنى به شکّ [آلوده نساختند] .
( الکافی : ۲/۳۹۹/۴ )
امام صادق علیه السلام ـ درباره آیه: «این چنین خداوند پلیدى را براى کسانى که ایمان نمى آورند قرار مى دهد» (الأنعام : ۱۲۵) ـ فرمود :
هُو الشَّکُّ .
منظور ، شکّ است .
( بحار الأنوار : ۷۲/۱۲۸/۱۴ )
امام کاظم علیه السلام ـ درباره آیه: «و در بیشتر آنان وفاى به عهد را نیافتیم»(الأعراف : ۱۰۲) ـ فرمود :
نَزَلَت فی الشّاکِّ .
این آیه درباره شکّ کننده نازل شده است .
( الکافی : ۲/۳۹۹/۱ )
امام على علیه السلام :
أهلَکُ شَیءٍ الشَّکُّ و الارتِیابُ ، وَ أملَکُ شَیءٍ الوَرَعُ و الاجتِنابُ .
تباه کننده ترین چیز ، شکّ و تردید است ؛ نگه دارنده ترین چیز ، پارسایى و دورى کردن است .
( غرر الحکم : ۳۳۱۸ )
امام على علیه السلام :
علَیکَ بِلُزُومِ الیَقینِ و تَجَنُّبِ الشَّکِّ ، فلَیسَ للمَرءِ شَیءٌ أهْلَکَ لِدِینِهِ مِن غَلَبَهِ الشَّکِّ على یَقینِهِ .
بر تو باد ملازمت با یقین و دورى جستن از شکّ ؛ زیرا براى دینِ انسان، چیزى نابود کننده تر از چیره آمدن شکّ بر یقین او نیست .
( غرر الحکم : ۶۱۴۶ )
امام على علیه السلام :
یَسِیرُ الشَّکِّ یُفسِدُ الیَقینَ .
اندکى شکّ ، یقین را تباه مى کند .
( غرر الحکم : ۱۰۹۷۹ )
امام على علیه السلام :
لَن یَضِلَّ المَرءُ حتّى یَغلِبَ شَکُّهُ یَقینَهُ .
انسان هرگز گمراه نشود ، مگر آن گاه که شکّ او بر یقینش چیره آید .
( غرر الحکم : ۷۴۵۰ )
امام على علیه السلام :
مَن أخیَبُ مِمَّن تَعَدَّى الیَقینَ إلَى الشَّکِّ و الحَیرَهِ ؟! .
کیست نا کام تر از آن که از یقین [دست کشید و] به شکّ و حیرت روى آورد ؟!
( غرر الحکم : ۸۰۸۴ )
امام على علیه السلام :
أعلَمُ الناسِ مَن لَم یُزِلِ الشَّکُّ یَقینَهُ .
داناترین مردم ، کسى است که شکّ، یقین او را از بین نبرد .
( غرر الحکم : ۳۲۰۸)
کثیرالشک
امام على علیه السلام :
شَرُّ القُلوبِ الشاکُّ فی إیمانِهِ .
بدترین دلها ، دلى است که در ایمان خود شکّ کند .
( غرر الحکم : ۵۷۴۴ )
امام على علیه السلام :
الشَّکُّ کُفرٌ .
شکّ ، کفر است .
( غرر الحکم : ۱۰۸ )
کثیرالشک
امام على علیه السلام :
ثُمّ أسکَنَ سبحانَهُ آدَمَ دارا أرغَدَ فیها عَیشَهُ ، و آمَنَ فیها مَحَلَّتَهُ ، و حَذَّرَهُ إبلیسَ و عَداوَتَهُ ، فَاغتَرَّهُ عَدُوُّهُ ؛ نَفاسَهً علَیهِ بدارِ المُقامِ ، و مُرافَقَهِ الأبرارِ ، فَباعَ الیَقینَ بِشَکِّهِ ، و العَزیمَهَ بِوَهْنِهِ .
سپس ، خداوند سبحان ، آدم را در سرایى جاى داد که زندگیش را در آن جا فراخ و پر نعمت گردانید و جایگاهش را در آن سراى ایمن ساخت و او را از ابلیس و دشمنیش [نسبت به آدم] بر حذر داشت . پس دشمن آدم (ابلیس) از این که او را مقیم سراى جاویدان و همنشین نیکوکاران مى دید حسادت ورزیده آدم را فریفت و در نتیجه ، آدم یقین را به شکّ و عزم و استوارى را به سستى فروخت .
( نهج البلاغه : الخطبه ۱ )
افتخار به شک نکردن در حق
امام على علیه السلام ـ بعد از کشته شدن طلحه و زبیر ـ فرمود :
الیومَ اُنطِقُ لَکُمُ العَجْماءَ ذاتَ البَیانِ ! عَزَبَ رَأیُ امرِئٍ تَخَلَّفَ عَنّی ، ما شَکَکتُ فی الحَقِّ مُذ اُرِیتُهُ .
امروز آشکار و رسا با شما سخن مى گویم ؛ دور باد اندیشه کسى که از من سر پیچد . از زمانى که حق به من نمایانده شده، در آن شکّ نکرده ام .
( نهج البلاغه : الخطبه ۴ )
امام على علیه السلام :
ما شَکَکتُ فی الحَقِّ مُذ اُرِیتُهُ .
از زمانى که حق به من نشان داده شده، در آن شکّ نکرده ام .
( غرر الحکم : ۹۴۸۲ )
امام على علیه السلام :
إنّی لَعَلى یَقینٍ مِن رَبِّی ، و غَیرِ شُبهَهٍ مِن دِینی .
من به پروردگار خود یقین دارم و در دین خود شکّ و شبهه اى ندارم .
( نهج البلاغه : الخطبه ۲۲ ، غرر الحکم : ۳۷۷۳ )
کثیرالشک
عوامل به وجود آمدن شک
امام على علیه السلام :
الشَّکُّ ثَمَرَهُ الجَهلِ .
شکّ ، ثمره نادانى است .
( غرر الحکم : ۷۲۵ )
کثیرالشک
امام على علیه السلام :
مَنَ عَمِیَ عمّا بینَ یَدَیهِ غَرَسَ الشَّکَّ بینَ جَنبَیهِ .
هرکه از دیدن آنچه در برابر اوست نابینا باشد ، نهال شکّ را در میان دو پهلوى خود (سینه اش) بنشاند .
( غرر الحکم : ۸۸۵۵ )
امام على علیه السلام :
مَن یَتَرَدَّدْ یَزدَدْ شَکّا .
کسى که دستخوش تردید شود ، بر شکّ او افزوده گردد .
( غرر الحکم : ۷۹۸۹ )
امام على علیه السلام :
لا تَرتابُوا فَتَشُکُّوا ، و لا تَشُکُّوا فَتَکفرُوا ، و لا تُرَخِّصُوا لِأنفُسِکُم فَتُدهِنوا .
تردید (شبهه) به خود راه ندهید که گرفتار شکّ مى شوید، .حدیث و شک نکنید که به کفر گرفتار مى آیید، و به نفْسهاى خود رخصت ندهید که در این صورت [در دین ]سهل انگار مى شوید .
( بحار الأنوار : ۲/۵۴/۲۴ )
آثار شک
امام على علیه السلام :
الشَّکُّ یُحبِطُ الإیمانَ .
شکّ ، ایمان را بر باد مى دهد .
( غرر الحکم : ۷۲۳ )
امام على علیه السلام :
الشَّکُّ یُطفِئُ نورَ القَلبِ .
شکّ ، نور دل را خاموش مى کند .
( غرر الحکم : ۱۲۴۲ )
امام على علیه السلام :
ثَمرَهُ الشَّکِّ الحَیرَهُ .
ثمره شکّ ، سرگردانى است .
( غرر الحکم : ۴۶۱۹ )
امام على علیه السلام :
سَببُ الحَیرَهِ الشَّکُّ
علّت سرگردانى، شکّ کردن است.
( غرر الحکم : ۵۵۴۰ )
امام على علیه السلام :
بِدَوامِ الشَّکِّ یَحدُثُ الشِّرکُ .
با استمرار شکّ ، شرک پدید آید .
( غرر الحکم : ۴۲۷۲ )
امام على علیه السلام :
مَن کَثُرَ شَکُّهُ فَسَدَ دِینُهُ
کسى که زیاد شکّ کند ، دینش تباه شود .
( غرر الحکم : ۷۹۹۷ )
کثیرالشک
امام على علیه السلام :
آنچه شک را مى زداید
امام على علیه السلام :
بتَکَرُّرِ الفِکرِ یَنجابُ الشَّـکُّ .
با اندیشیدن پیاپى، شکّ ناپدید مى شود .
( غرر الحکم : ۴۲۷۱ )
امام على علیه السلام :
عَجِبتُ لِمَن شَکَّ فی اللّه ِ و هو یَرى خَلقَ اللّه ِ ! .
در شگفتم از کسى که آفرینش خدا را مى بیند و با این حال در [وجود] او شکّ دارد !
( نهج البلاغه : الحکمه ۱۲۶)
امام على علیه السلام :
مَن قَوِیَ یَقینُهُ لَم یَرتَبْ .
کسى که یقینش نیرومند باشد ، دچار شکّ نشود .
( غرر الحکم : ۸۱۱۳ )
امام على علیه السلام :
مَن صَدَقَ یَقینُهُ لَم یَرتَبْ
کسى که یقین راستین داشته باشد ، گرفتار شکّ نشود .
( غرر الحکم : ۸۴۵۲ )
امام على علیه السلام :
ما ارتابَ مُخلِصٌ و لا شَکَّ مُوقِنٌ .
هیچ مخلصى دچار شبهه نشد ، و هیچ یقین مندى شکّ نکرد .
( غرر الحکم : ۹۵۳۲ )
کثیرالشک
شک و تردید
امام على علیه السلام :
ما أقرَبَ ··· الشَّکَّ مِن الارتیابِ .
چقدر نزدیک است . . . شکّ به تردید (شبهه) .
( غرر الحکم : ۹۶۸۹ )
امام على علیه السلام :
الشکُّ ارتِیابٌ .
شکّ ، [ موجب و یا ناشى شده ]تردید است .
( غرر الحکم : ۸۷ ، ۱۸۴ )
کثیرالشک
